i


కృష్ణ ధూర్జటి

 

ఈ యుగం ప్రత్యేకమైన కాలం. ప్రతి విద్యలోనూ ప్రత్యేక విభాగాలే. కాలికో వైద్యుడు, వ్రేలికో వైద్యుడు. ఏది వచ్చినా ఆదుకోగలననే అపద్భంధవుడు లేడు. పదిహేనేళ్ళు డిగ్రీ వరకు చదువు చెప్పక కూడా మళ్ళీ వ్యక్తిత్వ వికాసానికి ప్రత్యేక శిక్షణ, సంభషణ నైపుణ్యానికి ప్రత్యేక శిక్షణ. సంభాషణా నైపుణ్యానికి ప్రత్యేక శిక్షణ. నాయకత్వ లక్షణాలకి ప్రత్యేక శిక్షణ. అన్నింటికీ మూడేసి నెలలు శిక్షణ. మూడేసి వేలు భక్షణ. కడుపులోంచి ఇంకా బయటపడకుండానే కంగారుపడి తీసుకుపోయి కాన్వెంట్లలో అప్పగించిన, అక్కడి నుండి పది హేనేళ్ళు రచి రంపాన్ పెట్టినా పట్టుమని పది పద్యాలు అప్పగించలేడు. నోరు తెరచి నాలుగుముక్కలు కాగితం చూడకుండా మాట్లడలేడు. ఇతరుల కోసం కాకపోయినా తనకోసం తానయినా కష్టపడలేడు. నాయకుడు కాకపోయినా సరైన అనుచరుడైన కాలేడు. ఇన్ని లక్షలు ఖర్చుపెట్టి చదివించిన చివరకు విద్యార్ధులు వ్యక్తిత్వ హీనులుగానూ, ఈర్ష్యాళువులు గానూ, నిస్సంతోషులుగానూ, కోపిష్ఠులుగానూ, వృధా వేశపరులుగానూ, పరభాగ్యోపజీవులుగానూ తయారు కావడానికి కారణం ఏమిటి?

పదో తరగతి వరకు తెలుగు పుస్తకాలు చూస్తే పదిరకాల ప్రక్రియలు నేర్పేద్దామనే తాపత్రయం తప్ప పదికాలాలపాటు పదిలంగా మనస్సు మీద ముద్ర వేసేలా పది పద్యాలు నేర్పుదామనే ఆలోచన కానరావడం లేదు. ప్రాచీన పద్య సాహిత్యం మీద పక్కా వ్యతిరేకతతో పాఠాలు రూపకల్పన చేస్తున్నారనే అనుమానం సమాజంలో బలంగా ఉంది.

అదే ప్రాచీన సాహిత్యంలోని పద్యాల ద్వారా అత్యాధునిక విద్యార్ధినీ విద్యార్ధులకు ఉపయోగపడే ఎన్ని విషయాలు ఎంత చక్కగా నేర్పవచ్చో సావకాశంగ, సావధానంగా కాస్త ’లో చూపుతో’ చూద్దాం.

వ్యక్తిత్వ వికాసం (Personality Development) అంటే పదిమందినీ మించి పోవడం కాదు. పదిమందినీ కలుపుకుపోవడం. సంభాషణా నైపుణ్యం అంటే దబాయించి వాదించడం కాదు. గుబాళించేలా మాట్లడగలగడం. నాయకత్వ లక్షణం అంటే పెత్తనం (Leadership Quality) చలాయించడం కాదు; ప్రేమతో జయించడం. నిర్వహణ సామర్ద్యం (Managing Ability) అంటే నెత్తిమీద కత్తిపెట్టి పని చేయించడం కాదు. ఒత్తిడి లేకుండా ఒప్పించి పనిచేయించడం కాదు. ఇవన్నీ మన తెలుగ్ పద్యాల ద్వారా మనస్సుకి పట్టేలా చెప్పవచ్చు.

తనకోసం బ్రతికింది బ్రతుకు కాదు; పదిమందికోసం బ్రతికిందే బ్రతుకు. ఈ విషయాన్ని ఆంధ్రమహాభారతంలో శకుంతల ఎంత విశ్లేషణాత్మకంగా చెప్పిందో చూడండి.

నుతజల పూరితంబులగు నూతులు నూరింటి కంటె సూ
న్నతవ్రత! యొక బావి మేలు; మఱి బావులు నూరింటి కంటె నొక్క స
త్ర్కతువది మేలు; తత్త్కతు శతంబున కంటె సుతుండు మేలు; త
త్సుత శతకంబు కంటె నొక సూనృత వాక్యము మేలు చూడగన్

- (నన్నయ)

మూడు రోజులు ఏకాంతంగా గడిపి, గర్భిణిని చేసి, కుమారుని తో వచ్చిన స్త్రీని నువ్వెవరో నాకు తెలియదన్న పెద్దమ్నిషిని సూనృతవ్రత! అని నిండు సభలో సంబోధించడంలోనే శకుంతల్ ధైర్యం, నన్నయగారి ఉక్తి చమత్కారం కనబడుతున్నాయి. ఒక కుటుంబానికి మాత్రమే ఉపయోగపడే నుయ్యి కంటె పదిమందికీ ఉపయోగప్డే ఊరబావి మంచిదనడంలో నీకోసం నువ్వు బ్రతకడం అవసరమే అయినా పదిమంది కోసం బ్రతికే ప్రయత్నం కూడా చెయ్యమనే సందేశం లేదా? బావులు త్రవ్వడం కంటే యజ్ఞం గొప్పది. యజ్ఞంలో మఱ్ఱి, మారేడు, జువ్వి, రావి, జమ్మి, రేగు మొదలైన ఔషధ వృక్షాల సమిధలు వాడతారు. వాటి ధూమం గాలిలో కలిసి మేఘాలను కదిలించి వర్షాలు కురిపిస్తుంది. కాబట్టి నూరు బావులు త్రవ్వడం కంటే ఒక యజ్ఞం చేయడం మేలని చెప్పింది. వర్షాలు లేక పోతే త్రవ్విన నూతులు, బావులవల్ల ఉపయోగం ఏముంది? వంద యజ్ఞాలు చేయడం కంటే కూడా ఒక కొడుకుని కనడం గొప్ప విషయమని పేర్కొంది. ఎందుకంటే ఆ కుమారుడు మళ్ళీ యజ్ఞాలు చేస్తాడని. అంతేకాని వైద్య విద్యో, యంత్ర విద్యో (ఇంజనీరింగ్) పుర్తిచేసి అమెరికాకో, ఆస్ట్రేలియాకో చెక్కేస్తాడని కాదు.

ఇటువంటి సందర్భాలలోనే కొంతమంది ప్రాచీన సాహిత్యనికి లింగ వివక్ష ఆపాదిస్తారు. అందుకే కాస్త ’లో చూపు’ అవసరం. స్త్రీ పక్కన్ లేకుండా పురుషుడు ఎటువంటి యజ్ఞయాగాదులు చేయడానికి అధికారం లేదు. అందుకని యజ్ఞం చేసే కొడుకుని వీరు కంటే, ప్రక్కన కూర్చునే కూతుర్ని ఇంకొకరు కంటారు. ఆ రకంగా యజ్ఞాలు, తద్వార వర్షాలు, తద్వారా పంట, తద్వారా పాడి తద్వారా వ్యక్తికి అభివృద్ధి, గ్రామానికి పురోగతి అన్నీ సాధ్యమవుతాయి.

ఇంతవరకు భౌతికాభివృద్ధిని గురించి మాట్లాదిన భారతీయ నాయిక ’శకుంతల’ సారాంశంగ నైతికాభివృద్ధి గురించి మాట్లాడుతోంది. వందమంది కొడుకుల్ని కలిగి ఉండటం కంటే కూడా ఒక్క సత్య వాక్యానికి కట్టుబడి ఉండటం గొప్ప విషయమని చెప్పింది. (వందమంది కొడుకులు కలిగిన ధృతరాష్ట్రుని పతనం, సత్యానికి కట్టుబడి ధర్మరాజు విజయం ఇక్కడే సూచింపబడ్డాయి. ఆరకంగా దుష్యంతుని బుద్దికి ధర్మదీపికను చూపించింది. ఈ ఒక్క పద్యం ఎంతమంది వ్యక్తిత్వాలనైనా వికసింపజేయడానికి బంగారుబాట కాదా?

విద్యార్ధులు ప్రతిభ ఎలా పెంచుకోవాలో, ఆ ప్రతిభను ఎలా కాపాడుకోవాలో ఆ ప్రతిభను ఎవరికోసం వినియోగించాలో ఎంత ఆకర్షణీయంగా ఆ ప్రతిభను అందించాలో, అలా అందించగలిగితే అతనికేం ప్రయోజనమో, దేశానికి ఏం ప్రయోజనమో అన్నీ ఒకే ఒక పద్యంలో వివరించాడు ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు అల్లసాని పెద్దన్న.

అటజని గాంచె భూమిసురుండంబరచుంబి శిరస్సరఝ్ఝరీ
పటల ముహుర్ముహుర్లుఠదభంగతరంగ మృదంగనిస్స్వన్
స్ఫుట నటననుకూల పరిఫుల్ల కలాప కలాపిజాలమున్
కటకచర త్కరేణుకర కంపిత సాల్ము శీత శైలమున్

పైకి హిమాలయ్ వర్ణన్లా కనిపిస్తున్నా ఈ పద్యంలో రత్నాలు చాల ఉన్నాయి. (అనర్ఘరత్నాలకు హిమాలయం పుట్టినిల్లు గదా!)
హిమాలయ శిఖరలు అంబరాన్ని చుంబిస్తున్నాయని, అక్కడినుండి జారిపడే జలధారలు మృదంగ ధ్వనులు వినిపిస్తున్నాయని, ఆ ధ్వనులకు ఆకర్షింపబడిన నెమళ్ళు బయటకు వచ్చి పురివిప్పి నాట్యం చేస్తున్నాయని పైకి కనిపించే భావం.
పదవతరగతి పరీక్షల్లో ఎనిమిది మార్కులు సంపాదించడనికి అది చాలు. కాని విద్యార్ధుల వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దాలంటే ఇంకాస్త లోతుల్లోకి వెళ్ళాలి.

_ _ _


విద్యార్ధి ప్రతిభ ఆకాశమంత ఎత్తు ఎదగాలి. కానీ అక్కడే ఉండిపోకూడదు. ఆ ప్రజ్ఞ్హ సెలయేటిలా క్రిందకి రావాలి. తన తల్లిదండ్రులకి తన గ్రామ ప్రజలకు సేవచేయడం కోసం స్వాదుజలంలా ఆ ప్రతిభ అందుబాటులోకి రావాలి. అలా ప్రవహించేటప్పుడు మృదంగధ్వనిలా ఆకర్షణీయంగా సాగాలి. విద్య ఎంత ఉన్నా దాన్ని ఆకర్షణీయంగా అందించడం చేతకాకపోతే ఏ రంగంలోనూ ఎవరూ రాణించలేరు. అలా అందించగలిగితే నెమళ్ళు తమంతతామే వచ్చి పురివిప్పి నాట్యం చేస్తాయంటే ప్రతిభావంతుడైన మేథావి ఎవరూ తన వినియోగదారుల్ని, ఖాతాదారుల్ని, పాఠకుల్ని, శ్రోతల్ని, ప్రేక్షకుల్ని వెదుక్కోవలసిన అవసరం లేదని సారాంశం. రత్నాల్లాంటి ఈ భావాలు పద్య సముద్రాల గర్భాల్లో ఉంటాయి. ఆ మహా కవుల అంతరంగాలు అంతలోతైనవి. వాళ్ళు సమస్త శాస్త్ర సాగరాలను ఆపోశన పట్టిన కుంభసంభవులు(అగస్త్యులు). ఇటువంటివి ఉపాధ్యాయులు శోధించి సాధిస్తే, ఆకర్షణీయంగా వివరిస్తే - మధ్యాహ్న భోజనాలు, ఉచిత పుస్తకాలు, ఉచిత దుస్తులు అవసరం లేకుండానే విద్యార్ధులు పాఠశాలలో ఉంటారు, వింటరు, బాగుపడతారు.

ఎంతటి విపత్కర పరిస్థితుల్లోనైనా వాక్చాతుర్యంతో బయటపడటం తెలుగు పద్యాలు తీయతీయగా నేర్పిస్తాయి. మిత్రుల మధ్య అపార్ధాలు తొలగిపోవడానికి, శత్రువులవల్ల అనర్ధాలు కలగకుండా జాగ్రత్తపడటానికి ఆంధ్రమహాభారతం - శాంతిపర్వంలోని ఒక్క పద్యం చక్కని దారి చూపిస్తుంది.

ఒక ఎలుక ఉదయాన్నే జీవయాత్ర కోసం బయలుదేరింది. కన్నం దాటి నాలుగడుగులు (ఎలుక కాళ్లతో) వేసిందో లేదో యమ ధర్మరాజులా పిల్లి ప్రత్యక్షమయింది. కంగుతింది. అంతలోనే స్తిమితపడింది. ఆ పిల్లి వేటగాడి వలలో చిక్కుకుని ఉంది. అమ్మయ్య! అనుకొని కొంచెం ధైర్యంగా ముదుకు వెళ్ళేసరికి చెట్టు మీద గుడ్లగూబ, పొదలోంచి ముంగిస ఎలుకవైపు గుర్రుగా చూస్తున్నాయి. ఇది ఎక్కడి సంకటంరా దేవుడా! అనుకొంది కానీ ధైర్యం కోల్పోలేదు. (ఎల్ కే జీ నుండి ఎం సెట్) వరకూ చదివి ఆంగ్ల భాశాసాగరాలు ఆపోశన పట్టిన అరివీరభయంకర విద్యార్ధులెవ్వరిలో ఇంత ధైర్యం కనబడదు) ఒక్క క్షణం చురుగ్గా ఆలోచించింది. పిల్లిని చూస్తే ముంగిస, గుడ్లగూబ భయప్డతాయి. కాబట్టి పిల్లి రక్షణలో ఉన్నట్లుంటే అవి తన జోలికి రావు. అంతే! ఒక ‘ఐడియా’ జీవితాన్ని నిలబెడుతుంది గదా! పిల్లి రక్షణ కోరింది. వలత్రాళ్ళు కొరికి పిల్లిని రక్షిస్తానంది. ప్రాణం మీద ఆశతో పిల్లి ఒప్పుకుంది. పిల్లి రక్షణలో ఉన్న ఎలుకను ఏమీ చేయలేమని నిర్ణయించుకొని మసకకళ్ళ గూబ, మందబుద్ధి ముంగిస అక్కడ నుండి జారుకున్నాయి. ఎలుక హాయిగా ఊపిరి పీల్చుకుంది. ఇంక పిల్లిని విడిపించాలి. తనకు ప్రాణాపాయం లేకుండా చూసుకోవాలి. అందుకే పిల్లి ఎంత కంగారు పడుతున్నా వేటగాడు దగ్గరకు వచ్చేవరకు వలత్రాళ్ళు కొరకలేదు. వేటగాడు సమీపించాక హడావుడిగా తెగ్గొట్టి పారేసింది. బ్రతుకుజీవుడా అంటూ పిల్లి పారిపోయింది. బ్రతికానురా దేవుడా అంటూ ఎలుక కన్నంలోకి దూరింది.

ఇంతటితో కథ అయిపోలేదు. ఎలుక చేసిన మేలు మరిచిపోలేని పిల్లి జీవితాంతం స్నేహంగా ఉందాం రమ్మని కన్నం దగ్గరికి వచ్చి మరీ ఆహ్వానించింది. జీవితాంతం స్నేహం అక్కర్లేదు. స్నేహం వల్ల జీవితం అంతం కాకుండా ఉంటే చాలని ఆలోచించిన ఎలుక ఇలా సమాధానం చెప్పింది.

అరులన్ మిత్రులన్ దెలియ నారయుటెంతయు సూక్ష్మకృత్య, మ
వ్వెరవతి దుష్కర, మ్మరులు వీరన నుండియు మిత్ర భావమున్
బొరయుటయున్ సుహృజ్జనము పోలి కి గల్లియు శత్రుతాగుణ
స్ఫురణ మొకప్డు సూపుటయు చూతుముగాదె ధరిత్రి నెల్లడన్
(- తిక్కన శాంతిపర్వం - ౩-227)

జీవితంలో మిత్రులెవరో శత్రులెవరో తెలుసుకోవడం చాలా కష్టం. కొంతమంది పైకి చురచురలాడే ముఖాలతో కనిపిస్తారు. కాని అవసరానికి ఆదుకొంటారు. కొందరు రాసుకు పూసుకు తిరుగుతారు. అవసరానికి ముఖం చాటేస్తారు. ఇవన్నీ జీవన యానంలో అలవాటు పడ్డ శకునాలే. అందువల్ల పిల్లిని నమ్మి ఎలుక స్నేహం చెయ్యడం ఎప్పటికీ అవివేకమే పొమ్మని చెప్పింది.

ఈ వివేకం ఈ నటి యువతులకి ఉంటే అపాయకారులయిన అబ్బాయిల విషయంలో ఎంత జాగ్రత్తగా ఉండగల్గుతారో కదా! అర్ధరాత్రి బండిమీద విహారాలు, విచ్చలవిడి విహారయాత్రలు కొంతయినా తగ్గే అవకాశం ఉందికదా!

ఈ రోజుల్లో యువతీ యువకుల్లో అనుకూల దృక్పథం కొరవడుతోంది. ప్రతిదానికీ ప్రతికూలంగా ఆలోచించడం, ఆందోళన చెందడాం, ఒత్తిడికి లోనవడం తరచుగా కనబడుతోంది.

ప్రపంచం మనం ఎలా చుస్తే అలా కనబడుతుంది. సృష్టిలో భేదం లేదు, నీ దృష్టిలో తప్ప అంటారు ఆది శంకరాచార్య. ఏ వ్యక్తి అయినా మనం ఎలా చూస్తే అలా కనబడతాడని చెప్పడానికి ప్రబంధాల్లో వర్ణనలన్నీ ఉదాహరణలే.

ఎంత వ్యతిరేకి అనుకొన్నా అతనిలో మనకు కావలసిన లక్షణాలు కొన్నయినా ఉంటాయి. అదే విషయాన్ని ఉత్తర హరివంశం అనే ప్రబంధంలో నాచన సోమ్నన్ బలరామదేవుని వర్ణన్లో స్పష్టం చేస్తాడు.

పాతాళాధిపుడైన శేషుడు ప్రలంబఘ్నుండు నారాయణ
ప్రీతింబుట్టిన శంకరుండని జనుల్ పేర్కొన్నచో నంధకో
ద్భూత స్నేహము గామపాలతయుదప్పున్ దప్పుగాకేమి? వి
ఖ్యాతిం బొందడె పాండురాంగ మహిమన్ హాలాహల స్వీకృతిన్

( నాచన సోమన)

నాచనసొమన తిక్కన గారి గాఢాభిమాని. ఆయనలాగే ఈయనకూడా హరిహర నాధునికే కావ్యాంకితం చేశాడు. ఉత్తర హరివంశంలో కథ అంతా శ్రీకృష్ణ విజయమే. కాబట్టి కృష్ణునికి తోడునీడైన బలరాముని శివుని అవతారంగా వర్ణించాలని ఆయన తాపత్రయం. కాని శివుడు అంధకవైరి బలరాముడు అంధక మిత్రుడు (అంధక వంశం వారు యాదవుల మిత్రులు). శివుడు కామపాలుడు (మన్మధుని శాసించినవాడు). బలరాముడు మన్మధుని శ్వాసించినవాడు. ఇన్ని వైరుధ్యాలున్నా కలిసే లక్షణాఅలు ఉండకపోతాయా కవి పరిశీలించగా అద్భుతమైన పోలికలు రెండు దొరికాయి.

బలరాముడు, శివుడు ఇద్దరూ తెల్లనివారే. పాండురాంగమహిమ ఇద్దరికీ ఉంది గదా అని సమర్ధించాడు. ఇంకో పోలిక హాలహల స్వీకారం అన్నాడు శివుడు హాలాహల స్వీకారం చేసిన విషయం అందరికీ తెలుసు. మరి బలరాముని విషయంలో ఇది ఎలా సరిపోతుంది? మనసుండిన మార్గముండదా? నా చన సోమన్ భషానైపుణ్యంతో దాన్ని సాధించాడు. బలరాముడు హాల(మధ్యం), హలము (నాగలి) విడిగా స్వీకరించాడు గదా అన్నాడు. అంటే శివుని విషయంలో ఏకపదమైన్ హాలాహలం బలరాముని విషయంలో రెండు పదాలు కలిపిన ద్వంద్వ సమాసం అయింది. కవిగారి నాలుకకి రెండువైపులా పదునుండటం అంటే ఇదే!

సాధారణంగా మనం ఎంత వ్యతిరేకించే వారిలోనయినా మనకు కావలసిన లక్షణాలు కొన్నయినా ఉంటాయని గ్రహించవచ్చు. ఈ భావంతో జీవిస్తే ప్రపంచంలో ప్రతికూలత లుంటాయా? ఇంతకంటే వ్యక్తిత్వ వికాసం ఉంటుందా? ఈ నాలుగు పద్యాల్లోనే ఇంత ఉంటే మొత్తం పద్య సాహిత్యంలో ఇంకెంత ఉంటుంది..? అందువల్ల తెలుగు పద్యమే తెలుగు వారి వ్యక్తిత్వం.

ఒక పద్యమ్మును నేర్చుకొన్న ధనమైయోగమ్మునై ధ్యానమై
సుకవిత్వాంచల్ దీప్తి దర్శన సుధాస్రోతస్వినీ స్నానమై
అకలంక ప్రతిభా సమన్వితమృదు వ్యాహారమై
సకలోర్విన్ కొనగోలు నెత్తినటులుత్సాహమ్ము దీపించెడిన్