అర్ష ధర్మాల్లో అభ్యుదయ భావన

నిరంతర పరిణామ శీలమైన ఈ సృష్టిలో అభ్యుదయ భావన అనంతంగా ఉంది. మొదటి నుండి మానవుడు తానున్న స్థితి నుండి ఉనత స్థితిని పొందడానికి, అభ్యుదయాన్ని అందుకోవడానికి తీరని ఆరాటంతో ఆరని పోరాటం చేచ్తూనే ఉన్నాడు. ఆ అభ్యుదయ భావ కుసుమాల వికాసానికి అడ్డు తగిలే ప్రతీపశక్తుల ప్రతాపాన్ని యథాశక్తిగా ఎదిరిస్తూనే ఉన్నాడు.

ఋషుల పంథాలో, రోమన్ గ్రంథాల్లో ప్రాచ్యుల భావనా లోకంలో, పాశ్చాత్యుల పరిశోధనా లోకంలో పక్షపాతం లేకుండా పరిశీలించగల్గితే ఈ అభ్యుదయ భావన నిరంతర స్రవంతిగా ప్రవహిస్తూనే ఉందని తెలుస్తుంది. ఆదిఋషుల సుభాషితాల్లో అభ్యుదయ భావాలను ఒకింత పరిశీలిద్దాం.

ఆది దైవంగా భావించబడే శ్రీరాముడు ఆది కావ్యంలో మానవ ప్రత్యత్నానికిచ్చిన ప్రాధాన్యాని చూడండి:
దైవం పురుషకారేణ
య స్సమర్ధః ప్రబాధితుం!
న దైవేన విపనార్ధ:
పురుషస్సో వ సీదతి

ధృడతరమైన ప్రయత్నం చేత ఎవరు అదృష్టాని దెబ్బతీయగల్గుతారో వారు ఎన్నడూ విపన్నులు కారని తెలిపే ఈ శ్లోకం ఆర్షధర్మంలో పరుష ప్రత్యత్నానికుండే ప్రాధాన్యాని అద్దం పట్టి చూపిస్తోంది.

కులాల సంకుల సమరంతో పాప పంకిలమైపోయిన సమాజానికి కులాల నిష్ప్రయోజకత్వాన్ని ఆర్షధర్మం ఎంత సూటిగా తెలియజేస్తోందో చూడండి.

కిం కులేన విశాలేన
శీల మేవాత్ర కారణం!
కృమయః కిం న జాయుతే
కుసుమేషు సుగందిషు||

సుగంధబంధురాలైన సుమ సముదాయం నుండి దుర్గంధ కారకాలైన పురుగులు పుట్టడం లేదా? కులం ప్రధానమా, గుణం ప్రధానం కాని! అని ఈ శ్లోకం ఎలుగెత్తి చాటుతుంటే ప్రాచీన సంస్కృతి అంతా కులమతాలతో పాచిపట్టిందేనని మనం గొంతు చించుకోవడం ఎందుకు?

కోట్లకు కోట్లు సంపాదించి, ప్రజాహిత కార్యక్రమాలకు వెచ్చించకుండా దాచి, దోచే దోపిడీ దారులకు నేటి సమాజం విధించే శిక్షలు చాలా తక్కువ. ఆర్షధర్మం ఈ దోపిడీ గాళ్ళని ఏం చేయమని ఆజ్ఞాపించిందో చూడండి..

ద్వావంభసి నివేష్టవ్యౌ
గళేబుధ్వా శిలాందృఢాం|
ధనవంతమదాతారాం
దరిద్రంచా తపస్వినం||

ధనవంతుడై యుండి తన సొమ్మును బహుజన సుఖం కోసం బహుజన హితం కోసం ఖర్చుపెట్టని వాణ్ణి వెంటనే లోతైన బావిలోకి తోసైమన్నారు. మామూలుగా కాదు. మెడకి ఒక పెద్ద బండరాయి కట్టి మరీ తోసైమన్నారు. ఎందుకు? మల్ళీ లేచివచ్చి జనాన్ని ముంచకుండాను. దరిద్రుడైయుండి సంపాదించడానికి కష్టపడని వాడికి కూడా ఇదే శిక్ష. ఎంత తీవ్రవాదం! ఎంత ఆవేశం! దాని వెనుక ఎంత ఆవేదన! ఎంత సామాజిక స్పృహ! ఇటువంటి శ్లోకాలు చదువుతుంటే అసలీ ఋషులు కంటె అభ్యుదయ వాదులు విప్లవ కారులు వేరే ఉన్నారా! అనిపిస్తుంది.

సమాజానికి నువ్వు ఇవ్వగలిగింది ఇయ్యి. నీకు అవసరమైంది తీసుకో అన్నాడు సామ్యవాద ప్రవక్త మార్క్స్. ఇది ఒక్కటి మనమంతా ఆచరిస్తే సమసమాజం రేపీపాటికి ఏర్పడిపోతుందనడంలో సందేహం లేదు. కానీ మనం మార్క్సు చెప్పిందీ చెయ్యం. మహర్షులు చెప్పిందీ చెయ్యం. కొందరు మార్క్శుని, మరికొందరు మహర్షులని తిట్టుకుంటూ పరస్పరం కొట్టుకుంటూ కాలక్షేపం చేసేసి కర్తవ్యాన్ని భావితరాల వారికి బోధిస్తూ ఉంటాం. మార్క్స్ భావనలను మహర్షులు ఎంతో కాలం ముందుగానే ఎంత కచ్చితంగా ప్రకటించారో చూడండి..

యావద్భ్హ్రియేత జఠరం
తావత్ స్వత్వంహి దేహినాం|
అధికం యో భిమన్యేత
సస్తేనో దండమర్హతి||

కడుపు ఎంతవరకూ పడుతుందో అంతవరకే సొంతం. ఆ అవసరాల మేరకే దాచుకోవాలి. అంతకంటె నయాపైసా అధికంగా దాచినా వాడు దొంగే అవుతాడు. వాణ్ణి దండించి తీరవలసిందే! నీకవసరమైనంత వరకే తీసుకో.. అన మార్క్స్ భావనకి దీనికి తేడా ఏమిటి?

దీన్ని లోతుగా విచారించి (ఆలోచించి) ఆచరించి, ప్రచారం చేస్తే సమసమాజం కోసం రక్తపుటేరులు ప్రవహించవలసిన అవసరం లేదు. ఆ చిత్తశుద్ధి, నిజాయితీ, ఆదర్శం లేనినాడు దాడులు, ఎదురుదాడులు వర్గ సంఘర్షణలు తప్పవు మరి.

అభ్యుదయ భావన అనాదిగా, అనంతంగా పెనవేసుకుని వస్తూనే ఉంది. ఆచరించే వాళ్ళ కోసం అప్పటినుండి ఇప్పటి వరకు ఆశగా ఎదురుచూస్తూనే ఉంది. ఆ ఆశలు నెరవేర్చడానికి మహర్షులూ రారు, మార్క్సూ రాడు. నెరవేర్చినా, పరిమార్చినా మనమ


కృష్ణ ధూర్జటి

ధూర్జటి అంటే శివుడు. ఆయన తెల్లగా ఉంటాడు. కాని నల్లగా ఉండే ధూర్జటి మరొకరున్నారు. ఆయనయే కృష్ణ దేవరాయల కాలంనాటి కవి ధూర్జటి. కవి ధూర్జటి నల్లగా ఉన్నాడని మనకెలా తెలుసంటే - తాను తెల్లగానో, ఎర్రగానో ఉండి ఉంటే ఆయన అందాన్ని గురించి ఆయన శతకంలో ఎక్కడో ఒకచోట ప్రస్తావించి ఉండేవాడు. అలా ప్రస్తావించ లేదు-కాబట్టి నల్లగా ఉన్నాడని అనుకొందాం. అప్పుడు ’కృష్ణధూర్జటి’ అనే పేరు చక్కగా సరిపోతుంది. పైగా కృష్ణరాయల ఆస్థానంలో ఉండే ధూర్జటి అని స్ఫురించే అవకాశం కూడా ఉంది.

అల్లసాని పెద్దన్న, నందితిమ్మన్న, మాదయ గారి మల్లన వంటి వారు రాయల ఆస్థానంలో ఉన్నారంటే ఆశ్చర్యం కలగదు కానీ ’ఛీ చీ ఈ రాజ శబ్దంబు జన్మాంతరమందు నొల్లను సుమీ’ అని కంఠోక్తిగా ప్రకటించిన ధూర్జటి ఒక రాజు ఆస్థానంలో అందునా ఎనిమిది మంది కవి పండితుల మధ్యలో చిరకాలం ఉండగలిగాడంటే అబ్బురం కలిగించే విషయమే.

శ్రీ కృష్ణదేవరాయల కవిపండిత పోషణ, వినయ విధేయతలు, పరమత సహనం విశాల దృక్పథం ధూర్జటి వంటి వీరశైవుణ్ణి, స్వాభిమానిని, రాజ భోగద్వేహిని, కుండబద్దలు కొట్టినట్లు పద్యాలు చెప్పే నిరంకుశ కవిని ఆ ఆస్థానంలో చిరకాలం కొనసాగేలా చేశాయి.

"ఆజుత మత్తులటంచు దిట్టినను రారమ్మిందు కూర్చుండుమా
పూజల్ సేయుదునంచు ధూర్జటి కవిన్ పోషించె నారాయలే
జాజుల్ పూచెడి కైత లెక్కగొనునా శైవాది భేదమ్ములన్
చేజల్లెన్ శశికాంతు లక్షతలుగా శ్రీకాళ హస్తీశుడే (సాగరఘెష -3-98)

తనలాంటివారే అయిన రాజుల్ని ఘెరంగా తిట్టిన ధూర్జటిలో కూడా కృష్ణ దేవరాయులు కవిత్వాన్ని చూసి గౌరవించాడు. ఆ సంస్కారం మనం ఇంకా అలవాటు చేసుకోవాలి. కవిత్వపుచిగురు కనిపిస్తే చాలు చెట్టుకి సాష్టాంగ పడే స్వభావంగల రాయలు ధూర్జటికి బాగా నచ్చినరాజు. అందుకే అంతటి సర్వతంత్ర స్వతంత్రుడైన కవి ఎన్నో కష్టనష్టాలు తట్టుకొని కూడా రాయల ఆస్థానంలోనే చివరివరకు నిలబడ్డాడు. కృష్ణదేవరాయలంటే కవిని పల్లకి నుండి పాద మొక పట్టున నేలను మోపనీని రాట్తల్లజుడు’ గదా!

ఎవరా పల్లకి నెక్కియున్నది? అహో! ఎవ్వారలాపల్లకిన్
చివురుంగేలను మోయచున్నది? భళా! శ్రీకృష్ణ రాయప్రభూ
కవికిన్ బ్రహ్మరథమ్ము పట్టితివి నీ కావ్యమ్ము ఖడ్గమ్ము జం
కవురా భూతలమందునెల్లెడ గుణ గ్రాహి ప్రపంచంబునన్ (సాగరఘోష -3-92)

ఇంతటి కవితా ప్రేమికుడైనా కృష్ణ దేవరాయల ఆస్థానంలో ప్రవేశం అంత సులభమేమీ కాదు. ఆ విషయాన్ని ధూర్జటి తన శతకంలో పరోక్షంగా చెప్పనే చెప్పాడు.

"వాణీవల్లభ దుర్జభంబగు భవద్ద్వారంబునన్ నిల్చిని
ర్వాణాశ్రీ జెరబట్ట జూచిన విచారద్రోహమో! నిత్యక
ల్యాణక్రీడల బాసి దుర్దశల పాలై రాజలోకాధమ
శ్రేణిద్వారము దూరజేసెదెపుడున్ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా (శీ.కా.శతకం -2)

నిజంగానే పెద్దనాది దిగ్గజాలతో నిండిన శ్రీకృష్ణదేవరాయల భువన విజయ సభాభవనంలో స్థానం సంపాదించడం బ్రహ్మకు కూడా ఆరోజుల్లో దుర్లభమైనదే అసలిన్ని కష్టాలు పడి ఈ రాజులను ఆశ్రయించడం ఎందుకో అర్థంకాక ధూర్జటి అటువంటి అమాయకులను చూసి ఓ నవ్వు నవ్వాడు.

"మదమాతంగములున్ రథం బులు హరుల్ మాణిక్యముల్ పల్లకుల్
ముదితల్ చిత్రదుకూలముల్ పరిమళంబుల్ మోక్షమీజాలునే
మదిలో వీనినపేక్షజేసి నృపథామ ద్వార దేశంబుగా
చి దినంబుల్ వృథ పుత్రురజ్ఞలకటా! శ్రీ కాళ హస్తీశ్వరా!" (శ్రీ.కా.శ.-31)

ఎప్పుడు పడేస్తుందో తెలియని ఏనుగు ఎక్కడం కోసం, ఒళ్లంతా కుదిపేసే రథాలు అధిరోహించడం కోసం, ఒంటి మీద నిలబడని పట్టువస్త్రాల కోసం, పదినిముషాల్లో ఆవిరైపోయే పరిమళాల కోసం ఈ కవి పండితులు ఆశపడి ద్వారం ద్వారానికి ద్వారపాలకులు అడ్డగిస్తున్నా, అంగరక్షకులు అవయవాలు కుళ్లబొడుస్తున్నా, మహాపండితుల్ని మామూలు మనుషుల కంటే ఘెరంగా మందలిస్తున్నా ఆ మహారాజు దర్శనం కోసం తపించడం, ఆయన అనుగ్రహం కోసం అంగలార్చడం ధూర్జటిని ఆశ్చర్యపరిచింది. ఆవేదనకు గురి చేసింది.

సరిగ్గా ఈ ఆలోచనయే ధూర్జటి పట్ల రాయలకు ప్రత్యేకాకర్షణ కలిగేలా చేసింది. కృష్ణరాయలకు ఆత్మతత్త్వం క్షుణ్ణంగా తెలుసు. ఆ విషయం ఆముక్త మాల్యద చదివితే మనకు తెలుస్తుంది. ఆయనకు ఆత్మతత్త్వం, భౌతికభోగాల క్షణికత్వం అర్థం కాకపోతే ఆముక్తమాల్యదలో కథావస్తువు అలా ఉండదు. దిగ్విజయాలు సాధించిన పాండ్యరాజు ప్రియురాలి యింటికి వెళుతూ పురోహితుని యింట్లోంచి వినబడిన శ్లోకం విని ఆగి పోవడమేమిటి?

"వర్షార్థ మష్టౌ ప్రయతేతమాసాన్
నిశార్థ మర్థం దివసం యతేత
వార్థక్య హేతోర్వయసా నవేన
పరత్ర హేతో రిహజన్మనాచ"

వర్షకాలం కాలుకదపకుండా కాలక్షేపం చెయ్యాలంటే మిగిలిన ఎనిమిదినెలలు కష్టపడి సంపాదించుకోవాలి. రాత్రి సుఖంగా నిద్రపట్టాలంటే రేపటికి పొయ్యిలోకి పొయ్యిపైకి ఉండేలా చూసుకోవాలి. వృద్ధాప్యం సుఖంగా గడవాలంటే యౌవనంలో సంపాదించింది దాచుకోవాలి అలాగే మోక్షం పొందాలంటే ఈ జన్మలోనే పుణ్యకార్యాలు చేసి చిత్త శుద్ధి పొంది తత్త్వజ్ఞానం పొందాలి భోగాలనుభవిస్తూ కూర్చుంటే అంతూదరీ ఉండదు. సరిగ్గా ధూర్జటి శతకంలో వ్యక్తం చేసిన భావాలివే.

అమరస్త్రీల రమించినన్ జెడదు మోహం బంతయున్ బ్రహ్మప
ట్టము సిద్ధించిన నాసతీరదు నిరూఢ క్రోథమీ యెల్లలో
కములన్ మ్రింగిన మానదిందుగల సౌఖ్యం బొల్ల; నీసేవజే
సి మహ పాతక వారి రాశి గడతున్ శ్రీకాళ హస్తీశ్వరా (శీ.కా.శ.42)

ఇరువురి భావాలు తీవ్రభక్తితో నిండినవే. ఇరువుతూ స్వేచ్ఛాప్రియులే, ఇరువురూ పైకి గంభీరమైన ప్రవృత్తి లోపల తీవ్రమైన నివృత్తి కలిగిన వారే అందుకే ధూర్జటి కోరినట్లుగానే ’సర్వమునకున్, మధ్యస్థుడు, సత్యదాన దయాదుల్ గల’ కృష్ణదేవరాయలను ధూర్జటికి సంరక్షకునిగా శివుడు అనుగ్రహించాడు. పిండి కొద్దీ రొట్టె. భక్తి కొలదీ భగవదనుగ్రహం.